นิติบุคคลตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้แก่
1. ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล
2. ห้างหุ้นส่วนจำกัด
3. บริษัทจำกัด
ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล จำพวกเดียว คือ ห้างหุ้นส่วนประเภทซึ่งมีหุ้นส่วนเป็นหุ้นส่วนทุกคนต้องรับผิดร่วมกันในบรรดาหนี้สินทั้งปวงของห้างหุ้นส่วนโดยไม่จำกัดจำนวน
ห้างหุ้นส่วนจำกัด คือ ห้างหุ้นส่วนประเภทซึ่งมีหุ้นส่วน 2 จำพวก ดังนี้
1. หุ้นส่วนจำพวกจำกัดความรับผิด ได้แก่ ผู้เป็นหุ้นส่วนคนเดียวหรือหลายคนซึ่งรับผิดจำกัดเพียงจำนวนงินที่ตนรับว่าจะลงทุนในห้างหุ้นส่วนเท่านั้น
2. หุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิด ได้แก่ หุ้นส่วนคนเดียวหรือหลายคนซึ่งรับผิดในบรรดาหนี้สินทั้งปวงของห้างหุ้นส่วนโดยไม่จำกัดจำนวน
บริษัทจำกัด คือ บริษัทประเภทซึ่งขึ้นด้วยแบ่งทุนเป็นหุ้นมีมูลค่าหุ้นละเท่า ๆ กัน โดยมีผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัด เพียงไม่เกินจำนวนเงินที่ตนยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าของหุ้นที่ตนถือ
การจดทะเบียนห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล ห้างหุ้นส่วนจำกัด และบริษัทจำกัด ผู้ขอจดทะเบียนจะต้องดำเนินการ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนด พร้อมทั้งปฏิบัติตามระเบียบสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ว่าด้วย การจดทะเบียนจัดตั้งห้างหุ้นส่วนและบริษัท พ.ศ. 2538
การจดทะเบียนจัดตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัด
1. มีหุ้นส่วน 2 คนขึ้นไป
2. มีหุ้นส่วน 2 ประเภทคือหุ้นส่วนจำกัดความรับผิด กับหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิด
ขั้นตอนการจัดทำ
1. จองชื่อ
2. จดทะเบียนจัดตั้งห้างหุ้นส่วน
3. ทำบัตรประจำตัวผู้เสียภาษีอากร
4. จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม
เอกสารที่ต้องจัดเตรียม
-สำเนาบัตรประชาชนและสำเนาทะเบียนบ้านของหุ้นส่วน จำนวน 2 คน ขึ้นไป
-สำเนาทะเบียนบ้านของที่ตั้งสำนักงาน กำหนดทุนจดทะเบียนของหุ้นส่วนแต่ละคน กำหนดหุ้นส่วนผู้จัดการ
-กำหนดวัตถุประสงค์ของห้างหุ้นส่วน
-กรณีจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม จัดเตรียมสำเนาเอกสารและต้นฉบับ
-สำเนาบัตรประชาชน สำเนาทะเบียนบ้าน สำเนาบัตรประจำตัวผู้เสียภาษีอากรของหุ้นส่วนผู้จัดการ
-สำเนาเอกสารเกี่ยวกับสถานประกอบการ เช่นสัญญาเช่า สัญญาซื้อขายหรือโฉนดที่ดินหรือเอกสารสิทธิ์อย่างอื่น
-สำเนาบัตรประชาชนและสำเนาทะเบียนบ้านของเจ้าของสถานประกอบการ รูปถ่ายของห้างฯ ให้เห็นชื่อห้างฯ และเลขที่ตั้ง
-แผนที่ตั้งของห้างหุ้นส่วน
เอกสารที่จะได้รับภายหลังการจดทะเบียนจัดตั้งห้างหุ้นส่วน
-ใบสำคัญแสดงการจดทะเบียน เอกสารที่ต้องขอคัดสำเนาภายหลังการจดทะเบียนจัดตั้งห้างหุ้นส่วน
-หนังสือรับรองของห้างหุ้นส่วน
-สำเนาตรายางเอกสารที่จะได้รับเมื่อยื่นเรื่องขอทำบัตรและจดทะเบียนทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ที่สรรพากรเขตที่ห้างหุ้นส่วน
-บัตรประจำตัวผู้เสียภาษีอากร
-ทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มหรือภพ. 01
การจดทะเบียนตั้งบริษัทจำกัด
ขั้นตอนการดำเนินการ
1. ผู้ก่อการยื่นขอตรวจและจองชื่อบริษัท ด้วยแบบจองชื่อนิติบุคคล( จำหน่ายที่กรมทะเบียนการค้าราคาแผ่นละ 5 บาท) เพื่อตรวจสอบว่าชื่อที่จะใช้นั้นจะเหมือนหรืคล้ายกับชื่อที่คนอื่นได้จดทะเบียนไว้ก่อนหรือไม่ โดยยื่นแบบจองชื่อดังกล่าวแก่นายทะเบียนผู้ตรวจสอบชื่อ และปัจจุบันสามารถจองชื่อผ่านทางอินเตอร์เนตทางเว็บไซต์
http://www.thairegistration.com ซึ่งจะทราบผลในวันถัดไปโดยจะแจ้งผลการจองชื่อผ่านทาง e-mail ของผู้จองชื่อนั้น เมื่อจองชื่อได้แล้วจะต้องขอจดทะเบียนหนังสือบริคณห์สนธิภายใน 30 วัน
2. เมื่อได้ชื่อแล้ว บุคคลซึ่งเป็นผู้ก่อการตั้งแต่ 7 คนขึ้นไป เข้าชื่อกันจัดทำคำขอจดทะเบียนหนังสือบริคณห์สนธิและเอกสารประกอบแล้วนำไปจดทะเบียน
3. เมื่อได้จดทะเบียนหนังสือบริคณห์สนธิแล้ว ผู้ก่อการต้องจัดให้หุ้นของบริษัทที่คิดจะจัดตั้งขึ้นนั้น มีผู้เข้าชื่อจองซื้อหุ้นจนครบ
4. ดำเนินการประชุมจัดตั้งบริษัท โดยต้องส่งคำบอกกล่าวนัดประชุมให้ผู้จองหุ้นทราบล่วงหน้าอย่างน้อย 7 วัน ก่อนวันประชุม
5. เมื่อได้ประชุมตั้งบริษัท และที่ประชุมได้แต่งตั้งกรรมการบริษัทแล้ว ผู้เริ่มก่อการต้องมอบหมายกิจการให้กรรมการบริษัทรับไปดำเนินการต่อไป
6. กรรมการบริษัทจัดการเรียกให้ผู้เริ่มก่อการและผู้ขอจองหุ้น ชำระค่าหุ้นอย่างน้อยร้อยละ 25 ของมูลค่าหุ้น
7. เมื่อได้รับเงินค่าหุ้นแล้ว กรรมการต้องจัดทำคำขอจดทะเบียนตั้งบริษัทและเอกสารประกอบ นำไปจดทะเบียนเป็นบริษัทภายใน 3 เดือน หลังจากการประชุมตั้งบริษัท
ผู้เขียน
